عضو هیئت علمی دانشگاه شهید باهنر کرمان

سیل و مدیریت و کاهش خسارات آن در کشور مورد توجه جدی قرار نگرفته

پروفسور محمد جواد خانجانی: شهرها، روستاها و یا توسعه شهر از نظر هیدرولوژی آب‌های سطحی مطالعه نشده است و متاسفانه شهرهای ایران از دیدگاه هیدرولوژی به صورت دیمی ساخته شده‌اند.


به گزارش پایگاه اطلاع رسانی سازمان بسیج دانشجویی / به نقل از ایسنا منطقه کویر، مطابق آمار تهیه شده توسط سازمان ملل متحد در میان بلایای طبیعی، سیل و طوفان بیشترین تلفات و خسارات را به جوامع بشری وارد کرده‌اند. متأسفانه موضوع سیل و مدیریت و کاهش خسارات آن در کشور مورد توجه جدی قرار نگرفته و فقط زمانی که سیلاب مخربی جاری می‌شود و فاجعه‌ای به‌وجود می‌آید، توجه مسئولان و متخصصان به آن جلب می‌شود.

اگر چه بررسی طرح‌های مهار سیلاب که به صورت محدود و پراکنده در سطح کشور مطالعه و اجرا شده‌اند اما پدیده سیل علیرغم همه پیچیدگی‌هایش قابل بررسی و مطالعه بوده و می‌توان در جهت مهار و کاهش خسارات آن و حتی بهره‌برداری اقتصادی از سیل راه‌حل‌های مناسبی جستجو کرد.

بی‌شک مهم‌ترین علت وقوع سیل‌ها در رودخانه‌ها و مسیرهای کشور، بارش در حوزه آبریز مناطق سیل گرفته و بالادست آنها است اما آنچه که مهم است بررسی دلایل تشدید خسارات سیل ناشی از چنین بارندگی‌هایی است.

این دکترای منابع آب با اشاره به آنکه، شهرها از دیدگاه هیدرولوژی به صورت دیمی ساخته شده‌اند، گفت: علت اصلی وقوع سیلاب‌ها، بارش نیست، زیرا باران همیشه می‌بارد، اما مسئول ما هستیم که آبراهه‌ها را مسدود و یا آبراهه‌ها را به ظاهر حذف می‌کنیم. وقتی آبراهه را حذف کنیم، متاسفانه آب برای ادامه مسیر خود، چاره‌ای جز تخریب و ایجاد تلفات جانی و مالی ندارد.

پروفسور"محمد جواد خانجانی"، با بیان این مطلب که، اخیرا سیلاب‌های زیادی در ایران اتفاق افتاده است که این سیلاب‌ها متاسفانه دارای خسارات جانی و مالی قابل توجهی نیز بوده است، بیان کرد: در واقع شهرها، روستاها و یا توسعه شهر از نظر هیدرولوژی آب‌های سطحی مطالعه نشده است و متاسفانه شهرهای ایران از دیدگاه هیدرولوژی به صورت دیمی ساخته شده‌اند؛ حال که بارندگی انجام می‌گیرد، این بارندگی تولید آب‌های سطحی می‌کند و در نهایت موجب ایجاد سیلاب و بروز خسارات‌های مالی و جانی بسیار سنگینی می‌شود.

 

بیمه؛ راهکار کوتاه مدت

وی افزود: ساده‌ترین و پویاترین راه‌حل کوتاه مدت، بیمه کردن تمام خانوارهای ایرانی (روستایی و شهری)، در مقابل سیلاب و آتش‌سوزی است. اگر مردم، بیمه سیلاب داشته باشند، وقتی که سیل اتفاق می‌افتد، مردم می‌توانند هزینه بازسازی ساختمان‌های خود را از شرکت بیمه گرفته و با خیال آسوده صاحب مسکن بازسازی شده و یا مسکن نوساز گردند.

این استاد تمام دانشگاه شهید باهنر کرمان با اشاره به آنکه، اگر خانوارها بیمه نداشته باشند تصریح کرد: دولت‌ها معمولا راغب نیستند که خسارت مردم را جبران کنند و فقط در حد پرداخت وام و یا چند مختصری بلاعوض است، که این میزان خسارت کسانی که دچار آسیب شده‌اند را جبران نخواهد کرد و این افراد تقریبا به طبقه فقیر جامعه می‌پیوندند.

 

راهکار اساسی و طولانی مدت

وی با اشاره به کمک اساسی و طولانی مدت برای جلوگیری از وقوع سیلاب‌های شدید در کشور اظهار کرد: شهرها باید از نظر هیدرولوژی آب‌های سطحی مطالعه شوند و به میزان کافی آبراهه‌ در سطح شهرها ساخته شود. شهرها معمولا در کنار معابر خود یک جوی آب دارند، این جوی آب‌ها باید از نظر مهندسی به یکدیگر مرتبط بوده تا قادر به جمع‌آوری آب‌های سطحی شهر و در نهایت انتقال آنها به خارج از شهر باشد.

این دکترای منابع آب اظهار کرد: در جاهایی که مطالعات هیدرولوژی صورت نگرفته است؛ خدمات اجرایی برای جمع‌آوری آب‌های سطحی انجام نشده و این آب‌ها در سطح شهر معمولا رها می‌شوند، در نتیجه این آب‌ها به یکدیگر می‌پیوندند و تشکیل سیلاب می‌دهند که به آن شهر یا روستا آسیب جدی وارد می‌کند.

وی ادامه داد: ممکن است، سیلاب از خارج شهر وارد شهر شود، در این صورت ما نیاز به سیل بندهای مختلف با تکنولوژی‌های مختلف داریم که این شهر را در مقابل سیلاب حفظ کند و اگر شهر یا روستای جدیدی را می‌خواهیم احداث کنیم و یا اگر شهر را می‌خواهیم توسعه دهیم، باید قبل از هر اقدامی مطالعه هیدرولوژی آب‌های سطحی را داشته باشیم.

 

راه‌های مواصلاتی

خانجانی در رابطه با راه‌های مواصلاتی شهرها در هنگام وقوع سیلاب نیز گفت: راه‌های کمی نداریم که تحت تاثیر سیلاب قرار می‌گیرند و همچنین ممکن است، باند فرودگاه‌ها، خطوط ریلی نیز تحت تاثیر سیلاب قرار گیرند، وزارت راه و شهرسازی که مسئول راهسازی است، باید در ابتدای کار پیگیری کند که تمام ابنیه از لحاظ هیدرولوژی مطالعه شوند و مناطق مناسبی را از لحاظ هیدرولوژی پیدا کنند که به هیچ وجه راه آهن، فرودگاه و جاده‌ای که احداث می‌کنند، دچار سیل گرفتگی نشود.

وی اضافه کرد: برای مثال راه آهن سراسری ایران در سال 1310 احداث شده است، در آن زمان آلمانی‌ها مطالعه هیدرولوژی بسیار قوی بر روی این راه‌آهن انجام داده‌اند، به‌طوریکه آبراهه‌های مختلفی در جاده تعبیه کرده‌اند؛ اکنون که بیش از 80 سال از احداث آن می‌گذرد هنوز نشنیده‌ایم که راه‌آهن زیر آب رفته باشد. این بدان دلیل است که از لحاظ هیدرولوژیکی مطالعه شده است.

 

سیل حافظه دارد

این عضو هیئت علمی دانشگاه باهنر کرمان با اشاره به آنکه هیدرولوژی دارای حافظه‌ای است، افزود: این جای بسیار تاسف است که مسیر سیلاب را آسفالت کرده‌اند و مجوز خانه سازی داده شده است. آیا نمی‌دانند که هیدرولوژی (سیلاب) دارای حافظه‌ای است، حال شما آنجا را آسفالت کنید و یا نکنید، آب سر بزنگاه از آنجا عبور خواهد کرد.

وی با بیان آنکه، ساختن ابنیه در مسیرهای سیلاب و یا در بستر رودخانه و کنار رودخانه‌ها بدون در نظر گرفتن تمهیدات مهندسی لازم باعث فاجعه می‌گردد، عنوان کرد: علت اصلی این سیلاب‌ها بارش نیست، باران همیشه می بارد. اما مسئول ما هستیم که آبراهه‌ها را مسدود و یا آبراهه‌ها را به ظاهر حذف می‌کنیم. وقتی آبراهه را حذف کنیم، متاسفانه آب برای ادامه مسیر خود، چاره‌ای جز تخریب و ایجاد تلفات جانی و مالی ندارد.

این استاد تمام دانشگاه شهید باهنر کرمان تاکید کرد: ما باید هر چه زودتر شهرها، جاده‌ها و فرودگاه‌ها را مورد مطالعه و بازنگری قرار دهیم و اگر از دیدگاه علم هیدرولوژی در معرض خطر هستند با تمهیدات مهندسی آنها را اصلاح کنیم.

 

با ابنیه‌هایی که در مسیر مسیل است، چه کنیم؟

وی با اشاره به ساخت و سازهای که در مسیر سیلاب صورت گرفته است، گفت: ساختمان‌ها و جاده‌هایی که اکنون در مسیر سیلاب ساخته شده‌اند لزوما نباید تخریب شوند، ولی باید از دیدگاه مهندسی هیدرولوژی مطالعه شوند، شاید با ایجاد تمهیدات لازم مانند ساخت کانال، تونل، سیل برگردان و ... بتوانیم آنها را از بلای سیلاب نجات دهیم.

این دکترای منابع آب اذعان کرد: روستاهای جدیدالاحداث، دامنه برخی شهرها و قسمتی از شهرهای توسعه یافته زیادی در ایران وجود دارد که به علت عدم مطالعات هیدرولوژیکی احداث شده‌اند و اکنون دارای مشکلات آب سطحی هستند که در زمان بارندگی؛ ارتباط آنها قطع می‌گردد و به خطر می‌افتند، اگر به طور جدی مطالعه نشوند و راهکارهای مهندسی برای آنها پیدا نکنیم، همه آنها در خطر هستند و دیر یا زود دچار تلفات جانی و مالی زیادی خواهند شد.

 

چشم مردم در زمان مصیبت به دستان چه کسی باید باشد؟

وی تصریح کرد: امیدوارم که تمام ساختمان‌ها در مقابل زلزله و آتش سوزی بیمه داشته باشند و اگر همه بیمه باشند دیگر خیال همه آسوده است که بیمه خسارات را جبران می‌کند و ضمن اینکه، بیمه نیز حواسش جمع است که اگر خانه‌ای در معرض خطر باشد و خطر آن واضح و روشن باشد آن را بیمه نخواهند کرد.

خانجانی ادامه داد: بالاخره دولت باید با شرکت‌های بیمه کنار بیاید. دولت همچنین باید مکان‌هایی که احتمال سیلاب در آنها وجود دارد را از لحاظ مهندسی اصلاح کند تا احتمال وقوع سیلاب کمتر شود و شرکت‌های بیمه آن ساختمان ها را بیمه کنند. اما فعلا ما هزاران ساختمان و هزاران کیلومتر جاده داریم که از دیدگاه سیلاب مطالعه نشده‌اند و همیشه آنها در معرض خطر هستند.

وی افزود: اگر اتفاقی رخ دهد و مردم پول نداشته باشند که آنها را اصلاح کنند، چشم همه به دست دولت است که دولت چه کمک و خدمتی می‌تواند انجام دهد. امیدواریم که وضعیت بیمه هر چه زودتر درست شود، دولت شاید امکاناتش محدود باشد تا بتواند این همه خسارات را ریال به ریال جبران کند.

این عضو هیئت علمی دانشگاه باهنر کرمان در برابر این پرسش که چرا برخی از ابنیه قدیمی در برخی از نقاط تخریب نمی‌شوند، اما ساختمان‌های جدید تخریب می‌شوند گفت: این واقعیت وجود دارد که ساختمان‌های قدیمی از لحاظ هیدرولوژی مطالعه شده‌اند و مکان‌یابی مناسب داشته‌اند و در مکان‌هایی ساخته شده‌اند که خطر سیلاب آنها را تهدید نمی‌کرد و یا از مصالحی استفاده کرده‌اند که در مقابل سیلاب تخریب نمی‌شوند.

وی اضافه کرد: اما ساختمان‌های جدید بعضا مطالعه هیدرولوژی نشده‌اند و احتمالا فوندانسیون مناسب از دیدگاه مهندسی در آنها به کار گرفته نشده است و قطعا این ابنیه دیر یا زود در مقابل زلزله و یا سیلاب تخریب خواهند شد.

این دکتری منابع آب در پایان خاطرنشان کرد: مطالعه هیدرولوژی برای تاسیسات، ابنیه، راه‌ها، راه‌آهن، فرودگاه‌ها و ... باید اجباری شود که شاید نیاز به قانون مجلس داشته باشد و همچنین بیمه شدن تاسیسات با کمک مجلس اجباری گردد تا در زمانی که فاجعه‌ای رخ می‌دهد، افراد خسارت دیده به سمت فقر مطلق نروند و بیمه خسارات آنها را پرداخت کند تا فرد زندگی آبرومندانه‌ای داشته باشد.

ارسال نظر


captcha